…Ո՛վ Լալագե |…You, Lalage!

Varoujan is famous for his patriotic poetry, dedicated to his homeland and people, his songs of Armenian mountains and the villagers. His love poems, very romantic, sensual and erotic – are not as widely known, and “…Ո՛վ Լալագե” (…You, Lalage!) is one of them, and one of my favourites. It’s so rich and intense that makes your head spin the first time you read it. It was first published in 1911 in Tbilisi, generating lots of interest and both positive and negative responses.

Poetry is a concise form of art: it usually describes and talks about one feeling and it’s rare to condense a huge bouquet of emotions in one poem like Varoujan does, especially in this one.

The title of the poem is already intriguing. It starts with an ellipsis (…), which means a word or a thought is omitted and makes you so curious what is it he wants to tell Lalage.

Then it begins. Like a magical storyteller, he sets the scene. The first verse is reminding Lalage the last autumn month of her pregnancy, and when they went for walk in an orchard, where ‘the trees were wrought in gold under the pale rays of sunset’.

The poet then forgets Lalage in the second verse, describing the orchard, where the servants are picking fruit: an Ethiopian girl placing apples in her basket, singing a song in her language; dark-skinned boys picking walnuts which colours their hands green. He paints a vivid picture of carts carrying clusters of grapes and ‘waves of wine’.

Oh but he was talking to Lalage, so she’s back in the third verse, being reminded how much her own pregnancy was like the nature’s fertility:

‘Soil was wet and sticky with sweetness and honey
 like your heavy body, kissed all over,
Just like you, the peach tree was bent
Under its scented load;
And like your breasts,
Grapes were full of future
Laughter, joy and dance’

He moves on: Lalage is not the only reminder of the nature for him – but so are the servant girls, stomping grapes, with their hair flowing free under red sunset.

Then we have a sudden change of the tone, mid-sentence, mid-line. The poet is so careful with that he starts his next thought in parenthesis: (Would you let me confess, Lalage?). His confession sounds shocking, because for 2 pages he’s been singing to the beautiful Lalage, bearing his child – and suddenly he talks about having an ‘uprising of blood’, and wanting to impregnate everything around him, ‘like the sun, like the soil’. And while Lalage is turned to the pomergranate tree for a moment, biting the fruit’s red pearls sensually and full-mouthed; he kisses the Ethiopian girl, who’s making wine:

‘I kissed her… holding her Indian hair
Laid her smiling head on my chest
And kissed her, fully of desire – Lalage,
I kissed her…’

And once we take this in, this intense desire and lust for everything and everyone around him, Varoujan introduces yet another change – we’re thrown to the future, to today and he’s back to talking to Lalage, intimately and lovingly. The poem with 5 simple lines:

‘…But why are you crying
For that faraway autumn’s
Ease of scents?
You Lalage, beautiful as autumn,
You shouldn’t have cried today’.

3 pages, 4 verses: he starts with nostalgia for that beautiful day; admiration for her beauty; worship for her pregnancy and the miracles of the natures; lust, wonder and desire for the worker girls, temptation and succumbing to it immediately; then guilt and confession – and finally comforting Lalage, who’s ‘beautiful as autumn’.

It strikes me how much he’s just a man, in love with his wife, proud of her pregnancy and still tempted by another beautiful body – but at the same time he’s the godlike Varoujan, wanting to create life, impregnate everything ‘like the sun’.

I also love his anticipation of the future and his own idea of a perfect world: grapes becoming wine, fruit ripening, children being born, and a life full of laughter and dance, without tears.


Ո՛վ Լալագե

Կը հիշե՞ս, ո՛վ Լալագե.
Ես քեզի հետ, ծանր ամիսին հըղությանդ,
Այգիիս մեջ ման եկա
Պըտղաբերձ օր մը աշնան:
Մայրամուտին շողերուն տակ դալկահար
Ծառերն էին ոսկեձույլ:
Եվ ողկույզներն աչքերու պես հըրեղեն
Քաղցրություններ կը ծորեին հողին վրա:

Օ՜, իմ այգիս, օ՜, իմ այգիս կութքի՛ մեջ…
Հարյուրավոր ժիր գերիներըս հըլու`
Երկայնքն ի վեր ցանկերուն`
Կը կըթեին սարբինան.
Եվ կողովներն հյուսված էին հրաշագեղ
Մայրամուտի ոսկեառէջ նշույլներով…
Անապատի անծանոթ երգ մը` շուրթին,
Եթովպուհին խընձորենին կը թոթվեր
Ծիծերն ի վար, գոգին մեջ:
Հոն, տըղաներ խառնածին`
Կանանչացած, լեղակե թուխ ձեռքերով`
Կը ժողվեին ընկույզներ:
Անդին բլուրեն վար, դեպ Քաղաքը, ճռընչուն,
Մեծղի եզներ, որոնց եղջյուրն այգեպանն
Որթատունկի սաղարթներով է պսակեր,
Կը քաշեին սայլերն ամբող բեռնաբարձ
Ողկույզներու դեզերով
Եվ ալիքով գինիի:
Եվ փարչին մեջ, աղբյուրներուն վրա բոլոր
Տերևներ լյո՜ւղ, տերևներ լյո՜ւղ կու գային…

Արդ հիշեցի՞ր դուն այն օրն, ո՛վ Լալագե,
Ակոսներու և կողերուդ ընդմեջեն,
Այն ծանր ամիսն հղությանդ,
Կ’անցներ ալիքն հողին հորդող ույժերուն:
Արեգակի արյունին նուռն էր` ծոցիդ
Մեջ հասունցած: Բուներն ի վար ծառերուն
Կը ծորեին շիթ առ շիթ
Հույզերը` նման արցունքի:
Քու համբուրված մարմինի պես ծանրակիր
Հողն էր թըրջված, էր կպչուն
Քաղցուներով և մեղրով:
Անուշաբույր իր բեռին տակ կը կըքեր
Դեղձենին քե՛զ նըմանակ,
Քու ծիծերուդ նըմանակ
Ողկույզներն այն լեցուն էին` ապագա
Ծիծաղներով, ցընծությունով ու կայթով:
Ու իրիկունն այն` կ’ուռեր կո՜ւրծքը հողին…
Հընձաններուն քովեն անցանք մենք դյութված
Խազմուզին բարկ բուրումեն:
Գերուհիներ, պարեգոտնին հանգրըճած
Մինչև իրենց պորտին տակ,
Կը կոխեին խաղողն ատոք`թըրջելով
Մինչև իրենց պորտին տակն, ո՛վ Լալագե:
Վայրածըփիկ մազերնուն ծայրը համակ
Կը ներկըվեր բոսորագեղ հույզին մեջ
Եվ քովն իրենց` հընաբույր լայն կարասներ
Նվիրագործված ամեն տարի, ծոցիդ պես,
Լեցո՛ւն էին գինիներով – ծոցիդ պես–
Լեցուն շողո՛վ, հաղթանակո՛վ, բերկրանքո՛վ,
Հավերժակա՛ն կյանքերով:
Հետըդ անցանք ծիծաղներու, երգերու
Մեջեն առույգ, զոր աշխատող հոգիներ
Կը պոռթկային տերևներուն ներքևեն.
Ու բուրումներն աշունին
Կը հասնեին մինչև աստղերն արծարծուն.
Ու այգին, լի պըտուղներով բազմազան,
Կարծես կ’այրեր, կը ծավալեր խունկ մ’անույշ
Վա՛րը, մինչև Քաղաքին վրա հեթանոս,
Քաղաքի՛ն վրա որ միշտ, տոնի խրախի մեջ,
Կը սպառեր հողն ու ավիշները հողին:
Այն ատեն (թույլ կու տա՞ս ինձ
Խոստովնիլ, Լալագե՛)
Ես ունեցա ընդվըզումներ արյունի:
Ու ցանկացա արեգակին, հողին պես
Ուռճացընել ինձ մերձեցող ամե՛ն հունտ.
Ու – Թո՛ւյլ տուր ինձ խոստովանիլ, Լալա՜գե–
Երբ դուն անդին` կարկառուն նուռը ծառեն
Կը քաղեիր, ու հետո
Կը խածնեիր լիաբերան հեշտանքով
Անոր բոսոր մարգրիտներուն շարքն անույշ`
Ես ասդին թուխ Եթովպուհին – որ ջլեբաց`
Հընձանին մեջ կը ճըմլեր կուզն –
Համբուրեցի՜… բըռնած հընդիկ ծամերեն
Պառկեցուցի ժըպտագին գլուխը կուրծքիս,
Եվ հեշտաբո՜ւռըն շրթներով, Լալագե՛,
Համբուրեցի՛…

… Բայց դուն ինչո՞ւ կ’արտասվես:
Այն հեռավոր աշունին
Բուրումներուն մատնըչությանը համար,
Ո՛վ աշնագեղ Լալագե,
Արտասվել չա՜րժեր այսօր:


Image: Martiros Saryan – Gathering peaches in the collective farm in Armenia (Armenia, 1938)

Տաթևիկ Այվազյան

Comments are closed.

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: